Dienst Urologie AZ Klina

Aging male

Erectiële Dysfunctie (ED)

Inleiding

Erectiële Dysfunctie (ED) wordt gedefinieerd als de herhaalde onmogelijkheid sinds meer dan 6 maanden om een erectie te bekomen of in stand te houden die voldoende is om te komen tot een bevredigend sexueel contact.

Verschillende studies tonen aan, dat de kans op ED vanaf de leeftijd van 40 à 50 jaar progressief met de leeftijd toeneemt.  Deze kans op ED kan gaan van 3 à 10 % op de leeftijd van 50 jaar tot meer dan 50 % vanaf de leeftijd van 75 jaar.Gezien de levensexpectantie van de man progressief toeneemt, worden meer en meer mannen bij voortschrijdende leeftijd met deze problematiek geconfronteerd.

Ontstaansmechanisme van ED bij de ouder wordende man

Erectie is een heel complex proces en kan grosso modo omschreven worden als een neurovasculair mechanisme onder psychogene controle.Het ouder worden beïnvloedt alle aspecten van het erectiel proces: hormonaal, neurogeen, vasculair (arterieel en veneus), psychologisch, relationeel, …

Belangrijke risicofactoren zijn:

  • arteriosclerosis en de risicofactoren voor arteriosclerosis: hypertensie, hyper- cholesterolemie, ischemisch vaatlijden, diabetes, roken,...
  • psychogene en relationele factoren
  • complexe medicamenteuze therapie
  • verminderde hormoonproductie en -beschikbaarheid: "low testosterone syndrome".

"Low Testosterone Syndrome"

Sinds enige tijd wordt aandacht geschonken aan het bestaan van een soort menopauze bij de man, de andropauze. 
Dit is een complex geheel van klinische manifestaties veroorzaakt door biochemische en hormonale veranderingen ten gevolge van het verouderingsproces.

De "Saint Louis University Screening Checklist" laat toe te testen of er mogelijks sprake is van een “low testosterone syndrome”. 
Bij patiënten met een laag testosterone-gehalte die bevestigend antwoorden op ten minste twee van de 10 vragen in deze checklist, kan men het bestaan van een klinisch probleem vermoeden:

  • Hebt U een verminderd libido?
  • Hebt U gebrek aan energie?
  • Hebt U krachtvermindering of verminderd uithoudingsvermogen?
  • Wordt U kleiner?
  • Is Uw algemene levenslust verminderd?
  • Bent U frequent neerslachtig of slecht gehumeurd?
  • Valt U na het avondeten gemakkelijk in slaap?
  • Zijn Uw sportprestaties recent duidelijk verminderd?
  • Zijn Uw prestaties op het werk recent duidelijk verminderd?

Diagnose van ED bij de ouder wordende man

Bij de evaluatie van ED moeten een aantal onderzoeken steeds gebeuren:

  • Opsporen van voorbeschikkende factoren:
    • ischemisch vaatlijden, hypertensie, hypercholesterolemie, diabetes
    • roken, overdreven alcoholgebruik
    • depressie
    • prostaatlijden
    • vroeger bekkentrauma, bekkenchirurgie of radiotherapie
    • gebruik van bepaalde medicatie, vooral psychofarmaca
    • gebruik van drugs
    • relationele factoren
    • menopauze bij de partner met sexuele dysfunctie bij de partner
  • Klinisch onderzoek
  • Bloedonderzoek, inclusief hormoonbepaling
  • IIEF: International Index for Erectile Function

Een zelfevaluatie van de erectiele functie kan gebeuren met de International Index for Erectile Function (IIEF5) =

  1. Hoe groot is Uw vertrouwen dat U een erectie kan krijgen en in stand houden?
    1. Zeer laag
    2. Laag
    3. Middelmatig
    4. Hoog
    5. Zeer Hoog
  2. Bij erectie na seksuele stimulatie, hoe dikwijls was de erectie stevig genoeg voor penetratie?
    1. Meestal niet of nooit
    2. Minder dan 1 kans op 2
    3. Ongeveer 1 kans op 2
    4. Meer dan 1 kans op 2
    5. Meestal of altijd
  3. Hoe dikwijls was U in staat om tijdens betrekkingen de erectie na penetratie vol te houden?
    1. Meestal niet of nooit
    2. Minder dan 1 kans op 2
    3. Ongeveer 1 kans op 2
    4. Meer dan 1 kans op 2
    5. Meestal of altijd
  4. Hoe moeilijk was het om bij betrekkingen de erectie vol te houden tot beëindigen van de coïtus?
    1. Extreem Moeilijk
    2. Zeer Moeilijk
    3. Moeilijk
    4. Niet gemakkelijk
    5. Gemakkelijk
  5. Hoe dikwijls waren Uw pogingen tot seksuele betrekkingen bevredigend?
    1. Meestal niet of nooit
    2. Minder dan 1 kans op 2
    3. Ongeveer 1 kans op 2
    4. Meer dan 1 kans op 2
    5. Meestal of altijd

Indien U op deze 5 vragen de nummers aanduidt van de antwoorden die het best Uw ervaring in de laatste 6 maanden weergeeft en deze optelt, bekomt U Uw score. Indien Uw score lager is dan 21/25, kunnen er tekenen zijn van ED. 
U doet er dan goed aan Uw Uroloog te raadplegen.

In bepaalde omstandigheden is meer uitgebreid onderzoek nodig:

  • Duplex - echografie van de peniele vascularisatie
  • Neurologisch onderzoek
  • Psychiatrisch onderzoek

Behandeling van ED bij de ouder wordende man

Algemeen

  • Behandeling van onderliggende voorbeschikkende factoren: hypertensie, diabetes, prostaatlijden,...
  • Hormonale substitutietherapie in welomschreven gevallen van hypogonadisme.

Specifiek

1. Eerste lijn

a. Orale therapieTegenwoordig zijn verschillende producten op de markt die efficiënt en veilig zijn:

  • CIALIS (Tadalafil)
  • LEVITRA (Vardenafil)
  • VIAGRA (Sildenafil)

Deze produkten zijn tegenaangewezen bij patiënten met:

  • ischemisch hartlijden
  • congestief hartlijden en lage bloeddruk
  • complexe anti-hypertensieve therapie
  • gebruik van medicatie die het effect van deze produkten kan verlengen

b. Vacuumtoestel

Sommige patiënten hebben goed resultaat met een vacuumtoestel. Dit toestel veroorzaakt een negatieve druk in de zwellichamen waardoor bloed in de zwellichamen wordt aangezogen en een erectie tot stand komt. Dit bloed wordt dan in de zwellichamen gehouden door aan de basis van de penis een elastische ring aan te brengen. Na verwijderen van deze ring kan het bloed weer ontsnappen en verdwijnt de erectie.

c. Psychosexuele counseling

 

2. Tweede lijn

a. Intracaverneuze auto-injectie met vasoactieve bestanddelenInjectie van bepaalde vaso-actieve producten rechtstreeks in de zwellichamen kan een bevredigende erectie opwekken, voldoende voor sexueel contact. De dosering en injectietechniek moeten echter zeer nauwkeurig bepaald en opgevolgd worden door de behandelende uroloog!

b. Intra-urethrale therapie met Prostaglandine E1-pellets.

3. Derde lijn

  • Plaatsen van penisprothese 
  • Het plaatsen van een penisprothese kan in sommige gevallen een optie zijn.

Referenties

  1. F. Montorsi, A. Briganti, A. Salonia, F. Deho’, G. Zanni, A. Cestari, G. Guazzoni, P. Rigatti and C. Stief. 
    The ageing male and erectile dysfunction. 
    BJU International 92, 516-520, 2003.
  2. E. Wespes, E. Amar, D. Hatzichristou, F. Montorsi, J. Pryor, Y. Vardi. 
    EAU Guidelines on erectile dysfunction.
  3. D. K. Montague, J. H. Barada, A. M. Belker, L. A. Levine, P. W. Nadig, I. D. Sharlip, A. H. Bennett (The AUA Erectile Clinical Guidelines Panel): Report on The Treatment of 
    Organic Erectile Dysfunction.
  4. F. Montorsi, A. Salonia, F. Deho’, A. Cestari, G. Guazzoni, P. Rigatti and C. Stief. 
    Pharmacological management of erectile dysfunction. 
    BJU International 91, 446-454, 2003.
  5. R. C. Rosen, J. C. Cappelleri, N. Gendrano 3rd. 
    The International Index of Erectile Function (IIEF): a state-of-the-science review. 
    Int I Impot Res. 14(4): 226-44, 2002 Aug.